October 16 2009 - Gert Ligterink

Het lag voor de hand dat de eclatante overwinning van Magnus Carlsen in het Pearl Spring toernooi in Nanjing de fans zou verleiden tot overmoedige reacties. De een vroeg zich af of een WK-match tussen Anand en Topalov nog wel zinvol is en een ander beweerde met grote stelligheid dat Carlsen de beste prestatie uit de toernooigeschiedenis had geleverd.

Het geheugen liet die laatste optimist lelijk in de steek. Een score van 8 uit 10 in een ijzersterk veld is een topprestatie, maar geen unicum. Vorig jaar nog won Ivanchuk de M-Tel Masters zeskamp in Sofia met dezelfde score als Carlsen in Nanjing. En Kasparov heeft in zijn grote tijd meer dan eens een elitetoernooi gewonnen met een score van tachtig procent of meer.

Op de Chessbase website rekende statisticus Jeff Sonas ons bij. Aan de hand van ratingcijfers zette hij de beste resultaten uit de geschiedenis op een rijtje en wat bleek? Carlsens toernooiprestatierating (TPR) van 2850 punten in Nanjing is slechts goed voor de zestiende plaats. Karpov, Linares 1994 (11 uit 13, TPR 2899), staat bovenaan vóór Kasparov, Tilburg 1989 (12 uit 14, TPR 2881). Op de derde plaats volgt Emanuel Lasker, die in 1899 een dubbelrondig toptoernooi in Londen won met 18 uit 22. Als het toernooi een eeuw later was gespeeld, zou Lasker volgens Sonas een TPR van 2878 punten hebben gehaald.

Het Hoogovens/Corustoernooi komt er bekaaid vanaf. De enige vermelding in de top 25 is Kasparovs score van 10 uit 13 in 1999. Kortchnoi’s 12 uit 15 in 1968 _ na een start van 8 uit 8 _ wordt niet genoemd. De gemiddelde (historische) rating van het toernooi zal volgens Sonas’ maatstaven niet hoog genoeg zijn geweest.

Omdat ik van lijstjes houd, heb ik Sonas’ verhaal met plezier gelezen. Toch lijkt het me duidelijk dat het vertalen van toernooiresultaten in kille cijfers maar de helft van het verhaal is. Het is hartverwarmend dat Lasker zo hoog staat, maar toch moeten we vaststellen dat zijn suprematie in Londen 1899 in het niet valt bij zijn tot de verbeelding sprekende overwinningen in Sint Petersburg 1914 en New York 1924. Zijn prestatierating in die twee toernooien mag lager zijn geweest, de prestatie van de Grand Old Man was veel indrukwekkender.

Met de eerste plaats op Sonas’s lijstje kunnen we vrede hebben. De overwinning van Karpov in Linares 1994, 11 punten uit 13 partijen tegen de allersterksten, was het hoogtepunt van zijn toernooicarrière. Die prestatie zou voor eeuwig in het collectieve schakersgeheugen moeten worden gebeiteld.

(1) Karpov,A (2740) - Topalov,V (2640) [A33]
Linares (4), 27.02.1994

1.d4 Nf6 2.c4 c5 3.Nf3 cxd4 4.Nxd4 e6 5.g3 Nc6 6.Bg2 Bc5 7.Nb3 Be7 8.Nc3 0-0 9.0-0 d6 10.Bf4 Nh5 11.e3 Nxf4 12.exf4 Bd7 13.Qd2 Qb8 14.Rfe1 g6 15.h4 a6 16.h5 b5 17.hxg6 hxg6 18.Nc5 dxc5 19.Qxd7 Rc8

20.Rxe6 Ra7 21.Rxg6+ fxg6 22.Qe6+ Kg7 23.Bxc6 Rd8 24.cxb5 Bf6 25.Ne4 Bd4 26.bxa6 Qb6 27.Rd1 Qxa6 28.Rxd4 Rxd4 29.Qf6+ Kg8 30.Qxg6+ Kf8 31.Qe8+ Kg7 32.Qe5+ Kg8 33.Nf6+ Kf7 34.Be8+ Kf8 35.Qxc5+ Qd6 36.Qxa7 Qxf6 37.Bh5 Rd2 38.b3 Rb2 39.Kg2 1-0

Bekijk onderstaande partij(en) met de PGN viewer