October 2 2009 - Gert Ligterink

Volgens mijn vroegere Groningse boekhandelaar had een schaakschrijver, die het niet erg vond als af en toe iets van zijn hand werd verkocht, de keus uit drie onderwerpen. Een boek over een zojuist beëindigde tweekamp om het wereldkampioenschap liep altijd goed, maar dat succes was tijdelijk. De echte bestsellers waren basisleerboeken en verzamelingen van korte (winst)partijen.

De tijden zijn veranderd. Nog steeds verkopen elementaire leerboeken uitstekend, maar de twee andere onderwerpen spelen nauwelijks meer een rol. Voor zover ik weet, heeft niemand de moeite genomen een behoorlijk boek over de laatste WK-match Kramnik – Anand te schrijven. Er is geen markt meer voor. Wie de partijen nog eens wil naspelen, raadpleegt zijn databank of vindt ze in een handomdraai op het internet.

Nog slechter is het afgelopen het met dat andere eens populaire onderwerp. Voormalige bestsellers als Roismans 400 Kurzpartien of Kurt Richters 666 Kurzpartien /Eine hohe Schule der Schachtaktik hebben geen moderne opvolgers gekregen. Kennelijk is de tijd voorbij, waarin een korte winstpartij vanzelfsprekend als een leuke partij werd beschouwd.

Het lijkt me een zaak van voortschrijdend inzicht. Omdat ook amateurs het spel steeds beter begrijpen, is de belangstelling tanende voor miniaturen, die bijna altijd door grove fouten worden ontsierd. Blunders kunnen amusant zijn, maar zijn het zelden.

In de hoofdgroep van het Hoogovens/Corustoernooi zijn in de loop der jaren 41 winstpartijen van twintig zetten of minder gespeeld. Euwe-Cortlever (11 zetten) was in 1940 de eerste mini-partij, Svidler – Van Wely (20 zetten) in 2005 de laatste. Er zitten leuke ontsporingen bij (Planinc – Najdorf, 1973 of Adams-Piket, 1991) maar ook volstrekt onbegrijpelijke partijen als Langeweg – Stahlberg uit 1963, waarin wit na 17 zetten opgaf in licht inferieure stand.

De vier kortste partijen uit de geschiedenis van het toernooi behoren tot het slapstick-genre. Bij Euwe – Cortlever zien we een wending, die je als zwartspeler op een slechte dag over het hoofd kan zien. Huebners blunder tegen Tal is moeilijk te verklaren en onovertrefbaar kort is Petrosian – Ree, waarin de zwartspeler _ een dag nadat hij Kortchnoi had verslagen _ een kleinigheidje over het hoofd zag.

De opmerkelijkste kortsluiting zal altijd wel Christiansen – Karpov blijven, een partij die werd gespeeld in het eerste Hoogovens knockout-toernooi. Er valt weinig anders over Karpovs blunder 11 … Ld6?? te zeggen dan dat aan de zet gezonde positionele overwegingen ten grondslag lagen en dat de terugtocht van wits dame verrassend en dodelijk was. Op een internetforum las ik dat Christiansen na afloop Karpov voorstelde samen te analyseren. Het zou waar kunnen zijn, maar ik geloof het niet.

Euwe,M - Cortlever,N [A91]
Beverwijk, 1940

1.d4 f5 2.g3 Nf6 3.Bg2 e6 4.c4 d5 5.Nh3 Be7 6.0-0 0-0 7.Nd2 Nc6 8.e3 e5 9.dxe5 Nxe5

10.cxd5 Nxd5 11.Nc4 1-0

Huebner,R (2620) - Tal,M (2605) [C69]
Wijk aan Zee Wijk aan Zee (9), 26.01.1982

1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Bxc6 dxc6 5.0-0 f6 6.d4 Bg4 7.dxe5 Qxd1 8.Rxd1 fxe5 9.Rd3 Bd6 10.Nbd2 Nf6 11.Nc4 0-0 12.Ncxe5 Bh5

13.Bf4 Bxf3 0-1

Petrosian,T (2640) - Ree,H (2420) [A29]
Wijk aan Zee Wijk aan Zee (12), 26.01.1971

1.c4 e5 2.Nc3 Nf6 3.Nf3 Nc6 4.g3 Bb4 5.Nd5 Nxd5 6.cxd5

6...e4 7.dxc6 exf3 8.Qb3 1-0

Christiansen,L (2620) - Karpov,A (2725) [E12]
Wijk aan Zee KO Wijk aan Zee (2.1), 18.01.1993

1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nf3 b6 4.a3 Ba6 5.Qc2 Bb7 6.Nc3 c5 7.e4 cxd4 8.Nxd4 Nc6 9.Nxc6 Bxc6 10.Bf4 Nh5 11.Be3

11...Bd6 12.Qd1 1-0

Bekijk onderstaande partij(en) met de PGN viewer